Exclusief: Corjan Mol duikt met 'Straten van Toen' in de geschiedenis van Nederland

Het uitgangspunt van Straten van Toen is eenvoudig, maar consequent doorgevoerd: geschiedenis speelt zich niet af in boeken, maar op plekken waar mensen leefden, handelden, streden en keuzes maakten. Veel van die plekken bestaan vandaag nog steeds, maar hun betekenis is grotendeels verdwenen achter moderne gevels en druk verkeer.

De serie probeert die betekenis terug te brengen door per aflevering één locatie te nemen en precies te laten zien wat er gebeurde, waarom dat belangrijk was en hoe die gebeurtenissen doorwerken in het Nederland van nu. Dat gebeurt niet door alles te willen vertellen, maar door scherp te selecteren.

De keuze voor Amsterdam en Utrecht in het eerste seizoen is volgens het team van Hearst Networks zowel praktisch als inhoudelijk gemotiveerd. “We wisten dat we beperkte tijd en middelen hadden om de verhalen vast te leggen die we wilden vertellen, wat twee steden dicht bij elkaar noodzakelijk maakte.”

Die praktische kant ging echter hand in hand met duidelijke inhoudelijke redenen. “Er waren ook belangrijke verhalen in beide steden die we wilden behandelen,” legt Hearst Networks uit. Voor Amsterdam gaat het onder meer om “de Nederlandse Gouden Eeuw van commercieel en cultureel expansionisme, zoals blijkt uit de eerste aandelenmarkt ter wereld, de opkomst van de Nederlandse Oost-Indische Compagnie en de pracht van de Hollandse Meesters”.

Utrecht vertegenwoordigt een andere historische laag. Volgens de makers boden daar vooral “de historische overblijfselen en invloed van de Romeinse en Vikingbezettingen” sterke aanknopingspunten. Daarmee bestrijkt het eerste seizoen een lange tijdslijn, van de vroege middeleeuwen tot de twintigste eeuw.

Over toekomstige seizoenen zijn de makers voorzichtig, maar niet afwijzend. De wens om andere steden te behandelen is er, mits tijd en middelen dat toelaten.

De afleveringen duren ongeveer vijf minuten. Dat is geen toeval. Hearst Networks noemt dit een bewuste keuze. “Het was een bewuste keuze om de visuele vertelling en de montage zo toegankelijk en aantrekkelijk mogelijk te maken, met als doel een breed publiek aan te spreken, maar met name een jonger publiek.”

De serie vermijdt lange uitleg en kiest voor directe observaties, ondersteund door sterke visuals. Volgens de makers sluit dat aan bij hoe veel jongeren media consumeren. “Het kortere format werd deels ingegeven door de wens om een jonger, meer digitaal georiënteerd publiek aan te spreken dat media in hapklare vorm consumeert, vaak onderweg.”

Tegelijk benadrukken ze dat het niet alleen om lengte gaat. “Daarnaast wilden we een korte, krachtige en meeslepende historische ervaring bieden met een unieke visuele aanpak, in plaats van een langere, meer traditionele, op verhalen gebaseerde stijl en toon.”

Een opvallend element van Straten van Toen is het gebruik van door AI gegenereerde beelden. De serie is een van de eerste Nederlandse televisieproducties waarin kunstmatige intelligentie zo zichtbaar en structureel wordt ingezet.

Volgens Hearst Networks kwam die keuze logisch voort uit het concept. “De vertelstijl, toon en het onderwerp leenden zich perfect voor het gebruik van door AI gegenereerde beelden.” Het doel was om zonder harde overgangen te kunnen schakelen tussen heden en verleden, “om te laten zien hoe de invloeden en sporen van onze geschiedenis overal om ons heen zijn en ons dagelijks leven verrijken”.

De makers zien AI niet als gimmick, maar als een uitbreiding van het visuele gereedschap. “We zijn enthousiast over de nieuwe visuele mogelijkheden en kansen die AI biedt en hopen van harte dat het in de toekomst een grotere rol zal spelen.”

Voor de AI-reconstructies werkte Hearst Networks samen met Particle6, het AI-productiebedrijf van Eline van der Velden. De historische scènes zijn opgebouwd op basis van archiefmateriaal, schilderijen, gravures en oude foto’s. Daarmee worden verdwenen gebouwen, drukke markten en oorlogssituaties opnieuw zichtbaar gemaakt.

De hedendaagse straatbeelden lopen vloeiend over in deze reconstructies. Soms verschijnt presentator Corjan Mol letterlijk in het historische decor. Dat versterkt het idee dat verleden en heden zich op dezelfde plek afspelen.

De presentatie is in handen van historisch onderzoeker en auteur Corjan Mol. Hij is niet alleen verteller, maar ook zichtbaar aanwezig op locatie. “Ik werd benaderd door The HISTORY Channel of ik mee wilde helpen een serie te maken die gedeeltelijk met AI zou worden gemaakt en of ik ook de presentatie zou willen doen.” Voor Mol was die combinatie doorslaggevend. “Ik hou van innovatieve projecten en dit lag zowel historisch als technisch precies in mijn interessegebied.”

Toch was het geen vanzelfsprekende klus. “Een nieuw experimenteel format is één ding, maar om live geschiedenis te presenteren op locatie was spannend.” De productie vroeg om een strak schema. “We hebben tien locaties geschoten in twee dagen en alle feitjes moesten wel kloppen.” Mol noemt het “een bijzondere ervaring”.

Niet elk onderwerp liet zich even licht behandelen. Mol noemt één aflevering expliciet als emotioneel zwaar. “In de aflevering over Truus van Lier, verzetsheldin uit de Tweede Wereldoorlog, voelde ik het gewicht van de historie.” Daar werd voor hem duidelijk waar de serie werkelijk over gaat. “Het werd even heel duidelijk dat we niet zomaar verhalen aan het filmen waren, maar echte gebeurtenissen over echte mensen die ons leven nu nog beïnvloeden.”

In Amsterdam komt onder meer het Rokin aan bod als locatie van de eerste effectenbeurs ter wereld. In Utrecht speelt het Janskerkhof een rol in verhalen over verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het zijn plekken waar dagelijks duizenden mensen langslopen zonder stil te staan bij wat daar is gebeurd.

“Straten van Toen laat je plaatsen zien die iedereen kent, zoals niemand ze meer kent,” zegt Mol. “De serie gaat over de straten zoals ze waren, maar vooral ook over wat daar toen gebeurde.”

Voor een vervolg heeft Mol al duidelijke ideeën. “Voor een tweede seizoen heb ik een lang verlanglijstje.” Eén plek staat daarbij hoog genoteerd. “Ergens bovenaan staat het Spanjaardsgat in Breda, de plek waar 68 mannen in 1590 in een turfschip, onder het veen verstopt, de onneembare vesting Breda binnenkwamen en deze zonder slag of stoot veroverden.” Mol noemt het “hét guerillaverhaal van Nederland” en voegt eraan toe: “Prachtig!”

Met Straten van Toen kiest The HISTORY Channel voor een vorm die past bij deze tijd, zonder de inhoud te versimpelen. Volgens Mol draait het uiteindelijk om wat de kijker meeneemt. “We brengen tien verhalen die bepalend zijn geweest voor het ontstaan en de rol van Nederland op het wereldtoneel.” Hij omschrijft de serie als “visuele geschiedenis waar je blij en trots van wordt”.

Straten van Toen is vanaf 20 januari elke dinsdag om 20.20 uur te zien op The HISTORY Channel.

Heb je genoten van dit artikel? Trakteer ons dan op een (virtuele) koffie of steun The Nerd Shepherd door ons te volgen op Facebook, X, Instagram en Google Nieuws! Voor de laatste updates over je favoriete films, series en games, word lid van onze Facebook-groep. Zo mis je geen enkel nieuwtje!