Wie was de bloedgravin Elizabeth Báthory die opduikt in 'Monster: The Lizzie Borden Story'?

Nu duikt haar macabere verhaal op in Monster: The Lizzie Borden Story. De Netflix-serie draait om Lizzie Borden, maar kijkt ook naar andere vrouwen die berucht werden vanwege extreem geweld. Báthory past perfect in dat duistere plaatje. Er is alleen één probleem: niemand weet precies hoeveel van haar gruwelijke reputatie op waarheid berust.

Elizabeth Báthory, ook bekend als Erzsébet Báthory, werd in 1560 geboren in een van de machtigste adellijke families van het toenmalige Koninkrijk Hongarije. Haar familie bezat grote landgoederen en had belangrijke politieke connecties. Op haar vijftiende trouwde ze met graaf Ferenc Nádasdy en verhuisde ze naar zijn landgoederen. Na zijn dood in 1604 kreeg Báthory zelf de leiding over enorme bezittingen en een aanzienlijk vermogen. Ze was rijk, invloedrijk en als weduwe opvallend zelfstandig voor haar tijd. Rond diezelfde periode werden de verhalen over haar behandeling van jonge vrouwelijke bedienden steeds grimmiger.

Báthory zou haar personeel op verschrikkelijke manieren hebben mishandeld. Getuigen beweerden later dat meisjes werden geslagen, verminkt en met naalden werden gestoken. Sommige slachtoffers zouden zo zwaar zijn mishandeld dat ze overleden. Volgens de overlevering werd haar reputatie zo angstaanjagend dat families probeerden te voorkomen dat hun dochters bij haar in dienst kwamen. Wat begon als geruchten over een wrede adellijke vrouw, groeide uiteindelijk uit tot een zaak vol beschuldigingen van marteling en moord.

Wie naar Elizabeth Báthory zoekt, stuit al snel op een verbijsterend aantal: 650 slachtoffers. Dat cijfer wordt inmiddels zo vaak herhaald dat het bijna als vaststaand feit klinkt. Dat is het niet. Tijdens het historische onderzoek werden veel lagere aantallen genoemd en de autoriteiten brachten Báthory in verband met tientallen mogelijke slachtoffers. Het beroemde getal 650 zou zijn gebaseerd op een verklaring over een lijst waarop honderden namen stonden. Die lijst zelf is nooit teruggevonden.

Precies daar wordt het verhaal van de Bloedgravin ingewikkeld. In de eeuwen na haar dood werden de verhalen steeds sensationeler. Een gewelddadige gravin veranderde langzaam in een bijna bovennatuurlijk monster. Moderne onderzoekers zijn daarom voorzichtig met het enorme dodental. Honderden mensen vermoorden zonder dat daar veel eerder hard werd ingegrepen, roept nogal wat praktische en historische vragen op. Dat betekent niet automatisch dat Báthory onschuldig was. Het betekent vooral dat haar beroemdste misdaden lang niet allemaal bewezen zijn.

In 1610 werd Báthory gearresteerd. Vier van haar dienaren werden vervolgd vanwege hun vermeende betrokkenheid bij de mishandelingen en moorden. Een aantal van hen werd geëxecuteerd. Báthory zelf kreeg opvallend genoeg geen regulier proces waarin haar schuld officieel werd vastgesteld. Ze werd opgesloten in kasteel Čachtice, in het huidige Slowakije, en bleef daar tot haar dood in 1614. Ze werd ongeveer 54 jaar oud.

Dat gebrek aan een formele veroordeling zorgt al eeuwen voor discussie. Sommige historici denken dat er genoeg aanwijzingen zijn dat Báthory haar personeel ernstig mishandelde en mogelijk verantwoordelijk was voor meerdere sterfgevallen. Andere onderzoekers wijzen op haar enorme rijkdom en politieke positie. Na het overlijden van haar man beschikte ze over een gigantisch fortuin en grote stukken land.

Koning Matthias II had bovendien financiële verplichtingen tegenover haar familie. Een rijke, zelfstandige weduwe met politieke invloed had dus vijanden kunnen aantrekken. Het idee van een complot is nooit overtuigend bewezen, maar het maakt de zaak een stuk minder eenvoudig dan het verhaal van een krankzinnige gravin die voor haar plezier honderden meisjes afslachtte.

Dan is er natuurlijk het beroemdste onderdeel van de legende: het bloedbad. Báthory zou hebben geloofd dat het bloed van jonge maagden haar huid jong en mooi hield. Volgens het verhaal liet ze daarom meisjes vermoorden om vervolgens letterlijk in hun bloed te baden. Het is een beeld dat perfect past in een horrorfilm, maar historisch gezien staat het op bijzonder wankele benen.

Er is geen overtuigend bewijs dat Elizabeth Báthory werkelijk in bloed baadde. Sterker nog, dit deel van het verhaal dook pas later op. De bloedbaden lijken vooral het resultaat van eeuwen waarin haar reputatie steeds verder werd aangedikt. Haar bijnaam ‘Bloedgravin’ deed de rest. Uiteindelijk werd de historische Báthory vermengd met vampierverhalen, gothic horror en vergelijkingen met Dracula. Het resultaat is een figuur die inmiddels minstens zo veel tot de popcultuur als tot de geschiedenis behoort.

In Monster: The Lizzie Borden Story wordt die legende handig gebruikt. Lizzie Borden hoort in de serie via haar dienstmeid Bridget Sullivan over Elizabeth Báthory en haar vermeende bloedbaden. Het verhaal maakt diepe indruk op haar. Bridget geeft de macabere geschiedenis een simpele boodschap mee: “Bloed is macht.” De serie suggereert zo dat de Hongaarse gravin een inspiratiebron kan zijn geweest voor Lizzie.

Historisch bewijs daarvoor bestaat niet. Er is niets bekend waaruit blijkt dat de echte Lizzie Borden gefascineerd was door Báthory of zelfs maar bekend was met haar verhaal. De makers van Monster gebruiken de connectie vooral als dramatisch middel. Mede-bedenker Ian Brennan vertelde dat de serie een lijn wil trekken tussen verschillende vrouwen die berucht werden vanwege geweld. Zo wordt Báthory verbonden met Borden en verschijnt ook seriemoordenaar Aileen Wuornos in dat grotere verhaal. Het werkt als televisie, maar kijkers moeten het niet verwarren met een historische ontdekking.

Dat blijft ruim vier eeuwen na haar dood de grote vraag. Elizabeth Báthory kan een uitzonderlijk gewelddadige aristocraat zijn geweest die jonge vrouwen mishandelde en mogelijk liet vermoorden. Het is tegelijk goed mogelijk dat echte misstanden later zijn opgeblazen tot verhalen over honderden slachtoffers, martelkamers en badkuipen vol maagdenbloed. Haar rijkdom en politieke positie maken het verhaal nog ingewikkelder.

Juist die onzekerheid houdt de Bloedgravin springlevend. Feit, gerucht en horror zijn inmiddels zo sterk met elkaar verweven dat ze nauwelijks nog uit elkaar te trekken zijn. Monster: The Lizzie Borden Story maakt daar dankbaar gebruik van. Elizabeth Báthory hoefde waarschijnlijk nooit in bloed te baden om onsterfelijk te worden. Vier eeuwen aan gruwelijke verhalen bleken daarvoor meer dan genoeg.

Heb je genoten van dit artikel? Trakteer ons dan op een (virtuele) koffie of steun The Nerd Shepherd door ons te volgen op Facebook, X, Instagram en Google! Voor de laatste updates over je favoriete Netflix-series, word lid van onze Alles over Netflix Facebook-groep. Zo mis je geen enkel nieuwtje!