Recensie: 'Akira' – Deze legendarische anime maakt érg veel indruk op IMAX

Mijn eerste kennismaking met Akira kwam bovendien meteen op de grootst mogelijke manier. Ik had de film nog nooit gezien en zag hem voor het eerst in de nieuwe 4K-restauratie op IMAX, in de originele Japanse taal met Engelse ondertiteling. Dat is nogal een manier om kennis te maken met een film die al bijna veertig jaar wordt gezien als een animeklassieker en een van de films die anime wereldwijd op de kaart heeft gezet.

Akira verscheen oorspronkelijk op 16 juli 1988. Een paar maanden later, in november, werd ik geboren. Daarmee is de film bijna net zo oud als ikzelf. Toch was het eerste wat tijdens het kijken door mijn hoofd ging niet dat ik naar een bijna veertig jaar oude film zat te kijken. Het was eerder: hoe hebben ze dit in 1988 gemaakt?

Akira is een adaptatie van de gelijknamige manga van Katsuhiro Otomo, die in 1982 begon. En die ambitie voel je vanaf de eerste minuten. Een anime uit 1988, volledig met de hand getekend op celluloid, met een enorme futuristische stad, gigantisch veel detail en een verhaal dat minstens zo ambitieus is als de productie zelf. Nog voordat ik probeerde te begrijpen waar Akira precies naartoe wilde, was één ding duidelijk: dit is een krankzinnig ambitieus project.

De film opent met een enorme explosie in 1988. Daarna verschijnt de tekst dat we 31 jaar na de Derde Wereldoorlog in Neo-Tokyo zijn beland, in 2019. Op dat moment weet je nog niet wat die explosie precies betekent. Je krijgt de gebeurtenis te zien, maar de context ontbreekt nog. Dat blijkt eigenlijk een goede introductie op de rest van Akira.

Neo-Tokyo voelt als een toekomst die al een verleden heeft. De stad is groot, futuristisch en indrukwekkend, maar tegelijkertijd vies, vervallen en bijna uitgeblust. Alsof je niet naar een nieuwe wereld kijkt, maar naar een wereld die al meerdere keren opnieuw is opgebouwd.

Op straat zijn protesten en politieke spanningen. De overheid en het leger proberen de situatie onder controle te houden, terwijl er ondertussen andere machtsverhoudingen spelen. Ook The Clowns, een rivaliserende motorbende, duikt op zonder dat uitgebreid wordt verteld wie ze zijn of waarom ze precies belangrijk zijn. Toch werkt dat voor de wereld die Otomo neerzet. Je krijgt het gevoel dat Neo-Tokyo niet speciaal voor Kaneda en Tetsuo is gebouwd. Hun verhaal speelt zich af in een wereld die al bestond voordat zij erin terechtkwamen.

Voor mij draait Akira uiteindelijk om drie perspectieven: Kaneda, Tetsuo en de Colonel. Kaneda is het meest menselijke perspectief. Zijn belangrijkste motivatie is uiteindelijk simpel: hij wil zijn vriend Tetsuo helpen. Tetsuo staat daar bijna tegenover. Hij heeft zijn hele leven in Kaneda's schaduw gestaan. Hij is de zwakkere van de twee, wordt regelmatig gered en lijkt weinig grip op zijn eigen leven te hebben. Tot hij ineens macht krijgt.

Daar zit een van de interessantste tragische elementen van Akira. Tetsuo wil niet langer degene zijn die gered moet worden. Hij wil eindelijk zelf bepalen wat er gebeurt. Alleen krijgt hij zoveel macht dat hij die nauwelijks kan beheersen.

Zijn krachten brengen bovendien allerlei bizarre beelden en ervaringen met zich mee. Zijn dat hallucinaties? Of ziet hij daadwerkelijk dingen die wij als kijker nog niet kunnen begrijpen? Een duidelijk antwoord blijft uit. De Colonel vertegenwoordigt weer een heel ander perspectief.

Waar Kaneda één persoon probeert te redden en Tetsuo controle probeert te krijgen over zichzelf en zijn nieuwe krachten, probeert de Colonel een complete stad onder controle te houden. Hij maakt deel uit van het systeem dat de situatie probeert te beheersen, maar ziet ondertussen steeds meer van zijn eigen invloed verdwijnen. Zo ontstaat er een interessante rode draad: controle. Controle over jezelf. Over macht. Over wetenschap. Over een stad. En uiteindelijk over krachten die misschien helemaal niet te beheersen zijn.

Dat is misschien wel het meest opvallende aan Akira. Er gebeurt voortdurend iets. Nieuwe personages verschijnen, experimenten komen aan bod, politieke conflicten lopen door elkaar en verschillende groepen hebben hun eigen belangen. Toch legt Otomo zelden uitgebreid uit wat alles betekent.

Dat geldt bijvoorbeeld voor de drie vreemde figuren die bij de experimenten betrokken zijn. Twee van hen lijken qua leeftijd wat ouder dan een kind, maar hebben nog altijd duidelijk de lichaamsproporties van een kind. In eerste instantie lijken ze bijna los te staan van het grotere geheel. Naarmate het verhaal vordert, wordt duidelijker waarom ze ertoe doen en hoe ze verbonden zijn met de Colonel en de gebeurtenissen rond Tetsuo.

Maar ook dan krijg je geen encyclopedische uitleg. En eerlijk gezegd denk ik dat daar juist een deel van de kracht zit. Niet alles wat je begrijpt, hoef je uit te leggen. De kijker krijgt ruimte om zelf verbanden te leggen. Soms lukt dat meteen, soms pas later en sommige dingen zullen waarschijnlijk ook na een eerste keer vragen blijven oproepen. Dat laatste vind ik helemaal niet erg.

Los van het verhaal is Akira ook technisch een absurde prestatie. Dit is een film uit 1988. Een productie die op zo'n enorme schaal is getekend, met zoveel beweging en detail. Tijdens deze IMAX-vertoning valt vooral op hoeveel aandacht er in ieder beeld zit.

De 4K-restauratie en het grote IMAX-scherm geven het geheel bovendien een enorme schaal. De stad, voertuigen, gezichten en achtergronden zijn rijk aan details, maar wat mij vooral bijbleef, is hoeveel er binnen één shot gebeurt.

Beweging is overal. Verlichting verandert. Achtergronden blijven leven. Personages reageren op hun omgeving. Zelfs wanneer er ogenschijnlijk weinig gebeurt, zit een beeld vol informatie. De animatie is daardoor niet alleen de manier waarop het verhaal wordt weergegeven. Ze bepaalt voor een groot deel hoe de wereld aanvoelt.

Ook de muziek draagt daar sterk aan bij. De bombastische, bijna dreigende orgelklanken geven sommige scènes een schaal die groter aanvoelt dan de personages zelf. Ik kreeg er zelfs regelmatig Interstellar-vibes van. Niet omdat Akira op die film lijkt, maar omdat de muziek bepaalde momenten zoveel gewicht meegeeft. Alsof er iets veel groters aan de hand is dan wat de personages op dat moment zelf kunnen bevatten.

En hier kwam voor mij het interessantste stukje van de film. Zonder het einde weg te geven: tegen de tijd dat Akira is afgelopen, kijk je anders naar het begin. Die eerste explosie krijgt achteraf meer betekenis. Wat eerst een gebeurtenis lijkt waar je nog weinig context voor hebt, krijgt door de gebeurtenissen aan het einde een andere lading.

Het verhaal maakt daarmee als het ware een cirkel. En dat geeft me opnieuw Nolan-vibes. Niet omdat Akira een soort Japanse Nolan-film is, maar omdat ik na afloop hetzelfde gevoel had als na Interstellar, Inception of Tenet: Ik wil hem nog een keer zien. Niet alleen omdat ik niet alles begreep. Juist omdat ik nu denk te weten waar ik op moet letten.

Dat verschil vind ik belangrijk. Een film die bewust informatie achterhoudt, kan frustrerend zijn. Maar wanneer je achteraf nieuwe betekenis kunt geven aan wat je eerder hebt gezien, ontstaat er iets anders. De film een tweede keer zien kan daardoor een compleet nieuwe ervaring worden. Akira geeft je soms het antwoord voordat je weet wat de vraag is. En pas later besef je dat je het antwoord al had.

Ik ga daarom ook niet doen alsof ik na één keer kijken iedere laag van Akira volledig heb doorgrond. Dat zou nogal pretentieus zijn. Dit was mijn eerste kennismaking met een film die bijna veertig jaar geleden verscheen en waar nog steeds ontzettend veel over wordt gesproken en geschreven. Ik heb ongetwijfeld dingen gemist. Sommige keuzes begrijp ik beter dan andere en een aantal vragen heb ik nog steeds. Maar misschien is dat precies waarom ik hem opnieuw wil zien.

Ik wil terug naar Neo-Tokyo, maar nu met de kennis die ik aan het einde heb opgedaan. Ik wil opnieuw kijken naar die eerste minuten. Naar Tetsuo. Naar de experimenten. Naar de drie figuren. Naar de Colonel. En naar alles wat onderweg wordt geïntroduceerd zonder dat er een grote pijl bij komt te staan. Dat is uiteindelijk misschien wel mijn grootste compliment aan Akira.

De film eindigt niet met: nu snap je alles. Hij eindigt voor mij met: nu denk ik te weten waar ik de volgende keer op moet letten. En misschien is dat wel de grootste Nolan-knipoog van allemaal. Ik wil hem nog een keer zien.

★★★★½☆

Akira draait vanaf 10 september in de bioscoop. Bekijk hieronder de officiële trailer.

Heb je genoten van dit artikel? Trakteer ons dan op een (virtuele) koffie of steun The Nerd Shepherd door ons te volgen op Facebook, X, Instagram en Google! Voor de laatste updates over je favoriete Netflix-series, word lid van onze Alles over Netflix Facebook-groep. Zo mis je geen enkel nieuwtje!