Exclusief: Regisseur en producent Henrik JP Åkesson over de Scandinavische filmwereld

We spraken met Henrik JP Åkesson over de Scandinavische filmwereld. De producent en regisseur van films als Försvunnen (2011) en Alone (2020) was de afgelopen jaren actief als regionaal filmcommissaris in Zweden. In die rol bouwde hij internationale netwerken op, vooral met de Amerikaanse industrie. Die ervaring neemt hij nu mee in de volgende fase van zijn carrière. “Al die jaren hielp ik andere mensen hun verhalen te vertellen. Nu is het tijd om die van mij te vertellen,” zegt hij. “Ik ben terug als producent. Iets nieuws aan het opbouwen.”

De internationale doorbraak van Scandinavische films en series komt volgens Åkesson door meerdere factoren. Streamingdiensten hebben daarbij een belangrijke rol gespeeld. “Ik denk dat het een combinatie van dingen is. Streaming heeft echt veranderd wat kijkers willen zien, mensen staan nu veel meer open voor verhalen uit andere landen, in andere talen.”

Toch is bereik niet genoeg. “Je hebt nog steeds iets nodig dat de moeite waard is om door die deur te gaan. Ik denk dat Scandinavië dat had, een generatie filmmakers en mensen in de industrie die internationaal hebben gewerkt en deel wilden uitmaken van een groter gesprek.” Verhalen voelen internationaal aan, maar blijven stevig geworteld in hun eigen cultuur. Åkesson noemt dat “glocal”, een mix van wereldwijde verhalen, verankerd in een lokale ziel.

Streaming heeft volgens Åkesson de lat hoger gelegd, maar ook risico’s met zich meegebracht. Makers richten zich vaker op een internationaal publiek. “Aan de ene kant is er meer ambitie, mensen maken dingen met een internationaal publiek in gedachten, wat de lat hoger legt. Aan de andere kant is er een reëel risico dat je verliest wat Scandinavisch vertellen in de eerste plaats interessant maakte.” Hij wijst op het gevaar van te veel aanpassing. “Als je constant denkt aan wereldwijde aantrekkingskracht, kun je de scherpe randjes wegschuren. Juist die randjes zijn vaak het beste deel.”

Daarnaast benoemt hij een structureel probleem dat minder zichtbaar is. Productiebedrijven bouwen weinig op, omdat rechten bij platforms blijven liggen. “Wanneer platforms de productie vertragen, wat ze doen in cycli, laten ze een industrie achter zonder basis. Geen catalogus, geen terugkerende inkomsten, niets. Omdat de rechten altijd bij het platform blijven.” Volgens Åkesson is dat de grootste bedreiging. “Ik denk dat dat de echte bedreiging is voor de industrie, niet concurrentie, niet smaak, niet algoritmes. Het is eigenaarschap. Of het gebrek daaraan.”

De donkere toon van Scandinavische producties is volgens Åkesson geen toeval. Die zit deels in de cultuur. “Er zit iets in de Scandinavische mentaliteit dat niet wegloopt voor duisternis. De winters zijn lang, we wantrouwen alles wat te makkelijk voelt.” Toch is die duisternis nooit leeg. “Duisternis zonder doel is gewoon ellende. Het beste werk gebruikt die toon om iets echts te raken, over mensen, over wat we niet hardop zeggen.” Hij benadrukt dat er ook ruimte is voor warmte en humor. “Het is alleen het soort humor dat je moet verdienen.”

Internationaal succes zorgt voor nieuwe spanning. Makers weten dat hun werk wereldwijd bekeken kan worden, en dat beïnvloedt hun keuzes. “Wanneer je weet dat iets een publiek in vijftig landen kan bereiken, begin je aan jezelf te twijfelen. Is dit te Zweeds? Begrijpen ze deze referentie?” Volgens Åkesson is dat een valkuil. Zijn oplossing is duidelijk. “Het antwoord is om de andere kant op te gaan. Meer specifiek zijn, niet minder. Vertrouw op het verhaal. Als het eerlijk is, werkt het.”

Ondanks zijn zorgen ziet Åkesson ook lichtpunten. Producties als Whiskey on the Rocks en Swedish Connection maakten diepe indruk op hem. Over die eerste serie zegt hij: “Ik was echt onder de indruk. De toewijding van de producenten om dat verhaal neer te zetten als een high-end premiumdrama, terwijl het tegelijk een scherpe satire op echte gebeurtenissen is, vond ik opmerkelijk.”

Volgens Åkesson bieden beide producties iets wat tegenwoordig zeldzaam is geworden: hoop en warmte. “Ze breken door de zwaarte heen. In een wereld die soms behoorlijk somber aanvoelt, maakt dat echt verschil.”

De vraag naar Scandinavische content blijft groeien, maar de basis is fragiel. Dat ziet Åkesson als een serieus probleem. “De vraag naar Scandinavische verhalen is echt en ik denk niet dat die verdwijnt. Maar de industrie zelf is fragiel op manieren die niet altijd zichtbaar zijn.” Zonder verandering dreigt stagnatie. Ook streamingdiensten krijgen kritiek. “Stop met je te verschuilen achter remakes en gevestigde merken. De grootste successen in deze industrie waren originele verhalen. Niemand wist dat ze The Bridge of Borgen nodig hadden voordat ze bestonden.” Volgens Åkesson ontbreekt het vooral aan moed. “Het talent is er. De verhalen zijn er. Het publiek is er. Maar de mensen met macht missen moed, en de industrie raakt haar hoop kwijt.”

Åkesson kijkt vooruit met een heldere ambitie. Hij wil internationaal werken, maar met Scandinavische roots. “Internationaal, zonder twijfel. Maar geworteld in Scandinavië.” Zijn doel is een productiebedrijf op te bouwen dat zijn eigen verhalen bezit en wereldwijd verspreidt. Geen losse projecten, maar een duurzame catalogus. “Over vijf tot tien jaar wil ik terugkijken op werk dat heeft gereisd. Verhalen die in Zweden begonnen en ergens onverwacht eindigden, in woonkamers in Nederland, in Brazilië, in Japan.”

Het is een visie die verder gaat dan zijn eigen carrière. Åkesson pleit voor meer lef en meer controle binnen de industrie. “Moed van bovenaf. Hoop van onderaf. Zo overleeft deze industrie.”

Heb je genoten van dit artikel? Trakteer ons dan op een (virtuele) koffie of steun The Nerd Shepherd door ons te volgen op Facebook, X, Instagram en Google Nieuws! Voor de laatste updates over je favoriete Netflix-series, word lid van onze Alles over Netflix Facebook-groep. Zo mis je geen enkel nieuwtje!